Αίσθημα παλμών – Αθώο σύμπτωμα ή καρδιακή αρρυθμία;

Κάθε μέρα στο καρδιολογικό ιατρείο συναντάμε ανθρώπους που παραπονιούνται για αίσθημα παλμών. Άλλοι περιγράφουν ότι η καρδιά τους χτυπά ξαφνικά πολύ γρήγορα, άλλοι ότι αισθάνονται δυνατούς χτύπους στο στήθος, ενώ κάποιοι αναφέρουν την εντύπωση πως η καρδιά τους «χάνει» έναν παλμό ή κάνει ένα μικρό φτερούγισμα.

Το σύμπτωμα μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και συχνά προκαλεί μεγάλη ανησυχία.

Είναι όμως πάντοτε ένδειξη καρδιακής αρρυθμίας; Και, ακόμη κι όταν πράγματι υπάρχει αρρυθμία, σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για κάτι επικίνδυνο;

Η απάντηση και στα δύο ερωτήματα είναι όχι.

Τι ακριβώς είναι το αίσθημα παλμών;

Με τον όρο αυτό περιγράφουμε την υποκειμενική αίσθηση των χτύπων της καρδιάς μας.

Φυσιολογικά, τις περισσότερες ώρες της ημέρας δεν αντιλαμβανόμαστε καθόλου τον καρδιακό μας ρυθμό. Υπάρχουν όμως καταστάσεις στις οποίες οι χτύποι γίνονται ιδιαίτερα αισθητοί, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια καρδιακή πάθηση.

Για παράδειγμα, μετά από έντονη σωματική προσπάθεια, σε μια κατάσταση άγχους ή έπειτα από κατανάλωση αρκετής καφεΐνης, είναι πιθανό να αισθανθούμε την καρδιά μας να χτυπά πιο γρήγορα ή πιο δυνατά.

Σε άλλες περιπτώσεις, το σύμπτωμα οφείλεται σε έκτακτες συστολές, δηλαδή σε χτύπους που εμφανίζονται νωρίτερα από τον αναμενόμενο φυσιολογικό παλμό.

Αυτές είναι πολύ συχνές και, όταν δεν συνυπάρχει σημαντική καρδιακή νόσος, τις περισσότερες φορές έχουν καλοήθη χαρακτήρα.

Υπάρχουν, βέβαια, και περιπτώσεις στις οποίες το αίσθημα παλμών οφείλεται σε αρρυθμίες που χρειάζονται ειδική παρακολούθηση ή θεραπεία, όπως ορισμένες υπερκοιλιακές ταχυκαρδίες, η κολπική μαρμαρυγή ή, σπανιότερα, σοβαρότερες αρρυθμίες.

Πόσο σημαντική είναι η περιγραφή των συμπτωμάτων;

Πολύ περισσότερο απ’ όσο συνήθως φαντάζεται ο ασθενής.

Η προσεκτική λήψη του ιστορικού αποτελεί ίσως το σημαντικότερο πρώτο βήμα στη διερεύνηση.

Ο καρδιολόγος θα προσπαθήσει να καταλάβει πώς ακριβώς ξεκινά το επεισόδιο, πόσο διαρκεί, αν ο ρυθμός είναι γρήγορος ή ακανόνιστος, αν σταματά απότομα ή σταδιακά και αν σχετίζεται με την άσκηση, το άγχος ή κάποια άλλη δραστηριότητα.

Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε αν υπάρχει ιστορικό καρδιακής νόσου, κάποια παρόμοια πάθηση στην οικογένεια ή άλλα συμπτώματα που συνοδεύουν τους παλμούς.

Μια ταχυκαρδία που ξεκινά και σταματά απότομα, για παράδειγμα, δημιουργεί διαφορετική διαγνωστική υποψία από μια σταδιακή αύξηση των σφυγμών κατά τη διάρκεια έντονης ανησυχίας.

Πολύ συχνά, λοιπόν, η περιγραφή του ασθενούς μάς κατευθύνει καλύτερα από μια σειρά εξετάσεων που γίνονται χωρίς συγκεκριμένο λόγο.

Φταίει το άγχος;

Το άγχος, η έλλειψη ύπνου, η καφεΐνη, η νικοτίνη και ορισμένα φάρμακα ή διεγερτικές ουσίες μπορούν πράγματι να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν το αίσθημα παλμών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδίδουμε αυτόματα κάθε επεισόδιο στο άγχος, ιδιαίτερα σε νέους ανθρώπους.

Είναι κάτι που συναντάμε συχνά στην καθημερινή κλινική πράξη: ο ασθενής έχει ήδη ακούσει ότι «δεν είναι τίποτα, είναι από το στρες», χωρίς να έχει προηγηθεί η κατάλληλη αξιολόγηση.

Το σωστό είναι πρώτα να εξετάσουμε τα χαρακτηριστικά του συμπτώματος και την πιθανότητα οργανικής αιτίας. Στη συνέχεια μπορούμε να εκτιμήσουμε τον ρόλο που ενδεχομένως παίζουν οι ψυχολογικοί ή άλλοι εκλυτικοί παράγοντες.

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται;

Η διερεύνηση ξεκινά με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα 12 απαγωγών.

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο, αλλά έχει ένα βασικό περιορισμό: καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς μόνο για λίγα δευτερόλεπτα.

Αν ο ασθενής εμφανίζει επεισόδια που διαρκούν λίγα λεπτά και συμβαίνουν μία ή δύο φορές τον μήνα, είναι πολύ πιθανό το καρδιογράφημα στο ιατρείο να είναι εντελώς φυσιολογικό.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί καταγραφή του καρδιακού ρυθμού με Holter ή με άλλη συσκευή μεγαλύτερης διάρκειας. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από το πόσο συχνά εμφανίζονται τα συμπτώματα.

Το Triplex καρδιάς είναι επίσης σημαντική εξέταση όταν υπάρχουν ενδείξεις πιθανής δομικής καρδιακής νόσου, παθολογικά ευρήματα ή άλλοι λόγοι που το καθιστούν απαραίτητο. Δεν χρειάζεται, όμως, υποχρεωτικά σε κάθε άνθρωπο που αναφέρει αίσθημα παλμών.

Ανάλογα με το ιστορικό, μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις αίματος για αναιμία, διαταραχές του θυρεοειδούς ή των ηλεκτρολυτών. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζονται και άλλες εξετάσεις, όπως δοκιμασία κόπωσης.

Το βασικό ζητούμενο είναι, όπου είναι δυνατόν, να καταγράψουμε τον πραγματικό καρδιακό ρυθμό την ώρα που ο ασθενής αισθάνεται το σύμπτωμα.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω;

Στις περισσότερες περιπτώσεις το αίσθημα παλμών δεν αποτελεί επείγον πρόβλημα. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα χαρακτηριστικά που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Ιδιαίτερα αν οι παλμοί συνοδεύονται από λιποθυμία, έντονη ζάλη, πόνο στο στήθος, σημαντική δύσπνοια ή έντονη αδυναμία, απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση. Όταν τα συμπτώματα είναι σοβαρά ή βρίσκονται σε εξέλιξη, πρέπει να αναζητείται επείγουσα βοήθεια.

Επίσης, μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει ήδη γνωστή καρδιοπάθεια, οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου ή επεισόδια που εμφανίζονται κατά τη σωματική προσπάθεια.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους.

Σε αρκετούς ανθρώπους, μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, αρκεί η ενημέρωση και η καθησύχαση, σε συνδυασμό με περιορισμό παραγόντων που προκαλούν τα συμπτώματα.

Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή ή, για συγκεκριμένες αρρυθμίες, επεμβατική αντιμετώπιση με κατάλυση (ablation).

Η θεραπεία εξαρτάται από το είδος της αρρυθμίας, τη συχνότητα των επεισοδίων, την ύπαρξη άλλων καρδιακών παθήσεων και την επίδραση των συμπτωμάτων στην καθημερινότητα του ασθενούς.

Το αίσθημα παλμών, λοιπόν, είναι ένα σύμπτωμα που δεν πρέπει ούτε να μας πανικοβάλλει ούτε να το υποτιμούμε.

Η σωστή προσέγγιση δεν είναι να κάνουμε απαραιτήτως όσο το δυνατόν περισσότερες εξετάσεις. Είναι να πάρουμε ένα καλό ιστορικό, να επιλέξουμε τον κατάλληλο έλεγχο και, κυρίως, να καταλάβουμε τι ακριβώς αισθάνεται ο άνθρωπος που έχουμε απέναντί μας.