Υψηλή χοληστερίνη: Γιατί η σωστή αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για όλους;

Στην καθημερινή κλινική πράξη, ένα από τα συχνότερα ζητήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε οι καρδιολόγοι είναι οι αυξημένες τιμές χοληστερίνης.

Πρόκειται για ένα πρόβλημα για το οποίο διαθέτουμε πολλές επιστημονικές γνώσεις, αποτελεσματικά φάρμακα και σαφείς κατευθυντήριες οδηγίες. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να προκαλεί μεγάλη σύγχυση στους ασθενείς.

«Η χοληστερίνη μου είναι 230. Πρέπει να πάρω χάπι;»

«Ο προηγούμενος γιατρός μου είπε ότι είμαι καλά, αλλά ένας άλλος μου συνέστησε θεραπεία. Ποιος έχει δίκιο;»

«Αν ξεκινήσω στατίνη, θα πρέπει να την παίρνω για πάντα;»

Είναι ερωτήσεις που ακούμε πολύ συχνά στο ιατρείο. Και η απάντηση δεν προκύπτει πάντοτε από μία απλή ματιά στις αιματολογικές εξετάσεις.

Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες επιθυμητές τιμές χοληστερίνης

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο που πρέπει να καταλάβει κανείς.

Η χοληστερίνη δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Μια τιμή LDL, δηλαδή της λεγόμενης «κακής» χοληστερίνης, μπορεί να απαιτεί εντατική αντιμετώπιση σε έναν ασθενή και διαφορετική προσέγγιση σε κάποιον άλλο.

Ας πάρουμε δύο παραδείγματα.

Ένας άνθρωπος 55 ετών που έχει ήδη υποστεί έμφραγμα χρειάζεται πολύ αυστηρή ρύθμιση της LDL, ακόμη κι αν οι τιμές του δεν φαίνονται ιδιαίτερα υψηλές με βάση τα συνηθισμένα όρια ενός εργαστηρίου.

Από την άλλη πλευρά, σε έναν νεότερο άνθρωπο, χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο ή άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου, η απόφαση για φαρμακευτική θεραπεία απαιτεί διαφορετική αξιολόγηση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυξημένη χοληστερίνη είναι αθώα στους νέους ή ότι πρέπει να την αγνοούμε. Σημαίνει ότι η σωστή απόφαση εξαρτάται τόσο από την τιμή της LDL όσο και από τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Τι είναι ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος;

Με απλά λόγια, είναι η πιθανότητα να εμφανίσει κάποιος ένα σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο, όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό, μέσα στα επόμενα χρόνια.

Για την εκτίμησή του δεν αρκεί μόνο η χοληστερίνη. Συνεκτιμούμε την ηλικία, το κάπνισμα, την αρτηριακή πίεση, τον σακχαρώδη διαβήτη, τη νεφρική λειτουργία, το οικογενειακό ιστορικό και την παρουσία ήδη γνωστής καρδιαγγειακής νόσου.

Σε άτομα χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο χρησιμοποιούμε, όπου ενδείκνυται, ειδικά εργαλεία εκτίμησης κινδύνου, όπως τα SCORE2 και SCORE2-OP.

Σε ορισμένους ασθενείς έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία η λιποπρωτεΐνη(a), γνωστή ως Lp(a). Πρόκειται για έναν κυρίως κληρονομικά καθοριζόμενο παράγοντα κινδύνου, του οποίου η μέτρηση τουλάχιστον μία φορά στην ενήλικη ζωή μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες.

Ειδική αντιμετώπιση χρειάζονται επίσης οι πολύ υψηλές τιμές LDL, ιδιαίτερα όταν δημιουργείται υποψία οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας.

Πρέπει όλοι να παίρνουν φάρμακο;

Όχι. Αλλά ούτε και είναι σωστό να αποφεύγουμε τη φαρμακευτική αγωγή όταν υπάρχει σαφής ένδειξη.

Η βελτίωση της διατροφής, η σωματική δραστηριότητα, η διακοπή του καπνίσματος και η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους αποτελούν βασικά στοιχεία της καρδιαγγειακής πρόληψης.

Σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν ο συνολικός κίνδυνος είναι χαμηλός, οι παρεμβάσεις αυτές μπορεί να αποτελέσουν την αρχική προσέγγιση, με κατάλληλη παρακολούθηση.

Σε άλλους, όμως, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν αρκούν. Ένας ασθενής που έχει ήδη υποστεί έμφραγμα, για παράδειγμα, δεν πρέπει να καθυστερεί την κατάλληλη υπολιπιδαιμική θεραπεία περιμένοντας να δει αν θα διορθώσει τη χοληστερίνη μόνο με τη διατροφή.

Ο πραγματικός στόχος δεν είναι απλώς να βελτιώσουμε έναν αριθμό στην εξέταση αίματος. Είναι να μειώσουμε την πιθανότητα εμφράγματος, εγκεφαλικού και άλλων σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Είναι ασφαλή τα φάρμακα για τη χοληστερίνη;

Οι στατίνες είναι από τα περισσότερο μελετημένα φάρμακα στην καρδιολογία. Έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα στη μείωση της LDL και των καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Όπως όλα τα φάρμακα, μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Ορισμένοι ασθενείς αναφέρουν μυϊκά συμπτώματα, ενώ σοβαρή μυϊκή βλάβη είναι σπάνια. Υπάρχει επίσης μικρή αύξηση του κινδύνου εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη σε άτομα με σχετική προδιάθεση.

Οι περισσότεροι ασθενείς, πάντως, ανέχονται καλά τη θεραπεία. Και όταν υπάρχει σημαντικός καρδιαγγειακός κίνδυνος, το αναμενόμενο όφελος είναι συνήθως πολύ μεγαλύτερο από τους πιθανούς κινδύνους.

Αν εμφανιστεί κάποια ενόχληση, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί η προσπάθεια ρύθμισης της χοληστερίνης. Μπορεί να χρειαστεί αλλαγή δόσης, διαφορετική στατίνη ή άλλη θεραπευτική επιλογή, ανάλογα με την περίπτωση.

Εκτός από τις στατίνες, διαθέτουμε σήμερα και άλλες αποτελεσματικές θεραπείες, όπως η εζετιμίμπη και ορισμένα ενέσιμα φάρμακα που αναστέλλουν την PCSK9. Η επιλογή τους εξαρτάται από τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.

Αν ξεκινήσω θεραπεία, θα την παίρνω για πάντα;

Η απάντηση εξαρτάται από τον λόγο για τον οποίο ξεκίνησε.

Σε πολλούς ασθενείς, ιδιαίτερα σε όσους έχουν ήδη εγκατεστημένη αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο, η υπολιπιδαιμική θεραπεία είναι μακροχρόνια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αγωγή δεν μπορεί ποτέ να τροποποιηθεί. Η αποτελεσματικότητα, η ανοχή, οι στόχοι και οι ανάγκες του ασθενούς επανεκτιμώνται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Είναι σημαντικό, όμως, να γνωρίζουμε ότι η καλή τιμή χοληστερίνης κατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για να διακόψουμε το φάρμακο. Συχνά είναι ακριβώς το αποτέλεσμα της θεραπείας που λαμβάνουμε.

Τι πρέπει τελικά να κρατήσουμε;

Η αυξημένη χοληστερίνη δεν πρέπει ούτε να μας τρομάζει υπερβολικά ούτε να μας αφήνει αδιάφορους.

Το λάθος είναι να αντιμετωπίζουμε όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο, με μοναδικό κριτήριο μια τιμή στις εξετάσεις αίματος.

Η σωστή προσέγγιση απαιτεί αξιολόγηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου, καθορισμό του κατάλληλου στόχου LDL και επιλογή της θεραπείας που πραγματικά χρειάζεται ο συγκεκριμένος ασθενής.

Και κάτι ακόμη: δεν αρκεί να δώσουμε απλώς μια συνταγή. Χρειάζεται να εξηγήσουμε στον ασθενή γιατί προτείνουμε μια θεραπεία, τι όφελος περιμένουμε από αυτήν και πώς θα παρακολουθήσουμε το αποτέλεσμά της.

Γιατί, τελικά, αυτό που θέλουμε να προστατεύσουμε δεν είναι η εργαστηριακή εξέταση. Είναι η υγεία του ανθρώπου.