Υπέρταση

1) Τι είναι η αρτηριακή υπέρταση;

Με βάση τις σύγχρονες Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες, ως αρτηριακή υπέρταση ορίζεται η επιβεβαιωμένη αρτηριακή πίεση στο ιατρείο ίση ή μεγαλύτερη από 140 mmHg για τη συστολική («μεγάλη») πίεση ή 90 mmHg για τη διαστολική («μικρή») πίεση.

Οι ίδιες οδηγίες χρησιμοποιούν πλέον και τον όρο «αυξημένη αρτηριακή πίεση» για τιμές από 120–139 mmHg συστολική ή 70–89 mmHg διαστολική. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι υπερτασικοί ή χρειάζονται φάρμακα. Σημαίνει ότι η πίεσή τους πρέπει να αξιολογείται σε συνδυασμό με τον συνολικό καρδιαγγειακό τους κίνδυνο.

Πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι η διάγνωση της υπέρτασης συνήθως δεν τίθεται από μία μεμονωμένη μέτρηση.

Όπου είναι δυνατόν, οι αυξημένες τιμές στο ιατρείο πρέπει να επιβεβαιώνονται με σωστές μετρήσεις στο σπίτι ή με 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης.

2) Γενικά έχω χαμηλές πιέσεις αλλά κάποιες φορές η πίεσή μου ανεβαίνει. Έχω υπέρταση;

Όχι απαραίτητα.

Η αρτηριακή πίεση δεν είναι μια σταθερή τιμή. Μεταβάλλεται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ημέρας ανάλογα με τη σωματική δραστηριότητα, το άγχος, τον ύπνο, τον πόνο, τον καφέ, διάφορα φάρμακα και πολλούς άλλους παράγοντες.

Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να αποδίδουμε αυτόματα κάθε υψηλή μέτρηση στο «άγχος».

Όταν υπάρχουν αμφίβολες τιμές, ο καλύτερος τρόπος είναι να γίνουν σωστές μετρήσεις εκτός ιατρείου. Για μέτρηση στο σπίτι χρησιμοποιούμε κατά προτίμηση πιστοποιημένο πιεσόμετρο βραχίονα, σε καθιστή θέση και μετά από λίγα λεπτά ηρεμίας.

Συνήθως πραγματοποιούνται δύο μετρήσεις με διαφορά 1–2 λεπτών το πρωί και δύο το βράδυ για αρκετές ημέρες και αξιολογείται ο μέσος όρος.

Μέση πίεση στο σπίτι ίση ή μεγαλύτερη από 135/85 mmHg αντιστοιχεί περίπου στο διαγνωστικό όριο των 140/90 mmHg στο ιατρείο.

Σε πολλές περιπτώσεις η 24ωρη καταγραφή πίεσης αποτελεί ακόμη καλύτερο τρόπο να ξεχωρίσουμε την πραγματική υπέρταση από την υπέρταση «λευκής μπλούζας» ή να αναγνωρίσουμε τη λεγόμενη συγκαλυμμένη υπέρταση.

3) Είμαι υπερτασικός. Πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημά μου;

Εξαρτάται.

Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς με την ίδια αρτηριακή πίεση τον ίδιο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Σημασία έχουν η ηλικία, το κάπνισμα, η χοληστερίνη, ο σακχαρώδης διαβήτης, η νεφρική λειτουργία, η ύπαρξη στεφανιαίας νόσου ή προηγούμενου εγκεφαλικού επεισοδίου και το αν η υπέρταση έχει ήδη προκαλέσει βλάβες σε όργανα όπως η καρδιά ή οι νεφροί.

Η υπέρταση είναι ένας από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, κολπική μαρμαρυγή και χρόνια νεφρική νόσο.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο δεν αρκεί απλώς να διαπιστώσουμε ότι «η πίεση είναι λίγο αυξημένη». Χρειάζεται συνολική εκτίμηση του ασθενούς.

4) Χρειάζομαι φάρμακα για την αντιμετώπιση της υπέρτασης;

Εδώ οι συστάσεις έχουν αλλάξει σε σχέση με όσα ίσχυαν πριν από μερικά χρόνια.

Σε επιβεβαιωμένη υπέρταση, δηλαδή σταθερές τιμές ≥140/90 mmHg, οι σύγχρονες Ευρωπαϊκές οδηγίες συνιστούν κατά κανόνα τόσο αλλαγές στον τρόπο ζωής όσο και φαρμακευτική θεραπεία.

Δεν σημαίνει βέβαια ότι όλοι οι ασθενείς παίρνουν το ίδιο φάρμακο ούτε ότι η αγωγή πρέπει να είναι ίδια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η επιλογή γίνεται ανάλογα με την ηλικία, τα υπόλοιπα νοσήματα, τις τιμές της πίεσης και την ανοχή του κάθε ασθενούς.

Σε άτομα με «αυξημένη πίεση» κάτω από 140/90 mmHg η κατάσταση είναι διαφορετική. Εκεί σημαντικό ρόλο παίζει ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος. Σε αρκετούς αρκούν οι αλλαγές του τρόπου ζωής και η παρακολούθηση, ενώ σε ασθενείς υψηλότερου κινδύνου μπορεί να χρειαστεί θεραπεία ακόμη και σε χαμηλότερες τιμές.

5) Αφού παίρνω φάρμακο και η πίεση έχει ρυθμιστεί, γιατί χρειάζεται να αλλάξω τρόπο ζωής;

Γιατί η φαρμακευτική αγωγή και ο σωστός τρόπος ζωής δεν είναι ανταγωνιστικές θεραπείες. Λειτουργούν μαζί.

Η απώλεια περιττού σωματικού βάρους, η τακτική άσκηση, η μείωση της κατανάλωσης αλατιού, μια διατροφή με βάση το μεσογειακό πρότυπο, ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και η διακοπή του καπνίσματος μειώνουν συνολικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και βοηθούν στη ρύθμιση της πίεσης.

Η σύγχρονη σύσταση είναι η συνολική πρόσληψη αλατιού να περιορίζεται περίπου κάτω από 5 γραμμάρια ημερησίως. Πρέπει να θυμόμαστε ότι το μεγαλύτερο μέρος του αλατιού που καταναλώνουμε συχνά δεν προέρχεται από την αλατιέρα αλλά βρίσκεται ήδη σε έτοιμα και επεξεργασμένα τρόφιμα.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τόσο αερόβια άσκηση όσο και, όταν δεν υπάρχει αντένδειξη, ασκήσεις ενδυνάμωσης.

Σε ορισμένους ασθενείς μια σημαντική και σταθερή βελτίωση του τρόπου ζωής μπορεί πράγματι να επιτρέψει στο μέλλον τη μείωση των φαρμάκων. Αυτό όμως γίνεται μόνο μετά από ιατρική επανεκτίμηση και όχι επειδή ο ασθενής είδε μερικές καλές μετρήσεις και αποφάσισε μόνος του να διακόψει την αγωγή.

6) Πόσο χαμηλά πρέπει να είναι η πίεσή μου όταν παίρνω θεραπεία;

Για τους περισσότερους ενήλικες που λαμβάνουν αντιυπερτασική θεραπεία, οι σύγχρονες Ευρωπαϊκές οδηγίες θέτουν ως επιθυμητό στόχο συστολική πίεση περίπου 120–129 mmHg, εφόσον βέβαια αυτό είναι καλά ανεκτό.

Δεν υπάρχει όμως ένας αριθμός που ταιριάζει σε όλους.

Σε άτομα με συμπτωματική ορθοστατική υπόταση, μεγάλη ευπάθεια, πολύ προχωρημένη ηλικία ή άλλα προβλήματα υγείας μπορεί να επιλεγεί πιο συντηρητικός στόχος.

Ο στόχος της θεραπείας δεν είναι να επιτύχουμε έναν «τέλειο αριθμό» με οποιοδήποτε κόστος. Είναι να μειώσουμε όσο γίνεται τον καρδιαγγειακό κίνδυνο χωρίς να προκαλούμε ζάλη, πτώσεις, υπόταση ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.

7) Τα φάρμακα της υπέρτασης έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες;

Όπως κάθε φάρμακο, έτσι και τα αντιυπερτασικά μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Πρόκειται όμως για φάρμακα τα οποία έχουν μελετηθεί σε πολύ μεγάλο αριθμό ασθενών και, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, είναι γενικά ασφαλή και μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Υπάρχουν αρκετές διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων. Αν κάποιο προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες, τις περισσότερες φορές υπάρχει δυνατότητα αλλαγής της δόσης, του φαρμάκου ή του συνδυασμού.

Για τους περισσότερους ασθενείς που χρειάζονται φαρμακευτική θεραπεία χρησιμοποιείται σήμερα συχνά συνδυασμός δύο φαρμάκων σε χαμηλές δόσεις, πολλές φορές μέσα στο ίδιο χάπι. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται αποτελεσματικότερη ρύθμιση χωρίς να χρειάζεται να φτάνουμε εξαρχής σε μεγάλες δόσεις ενός μόνο φαρμάκου.

8) Πότε μια πολύ υψηλή πίεση είναι επείγον περιστατικό;

Μία πολύ υψηλή μέτρηση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει «υπερτασική κρίση», αλλά σίγουρα δεν πρέπει να αγνοείται.

Ιδιαίτερα τιμές της τάξης των 180/110 mmHg ή υψηλότερες χρειάζονται άμεση επανεκτίμηση και επιβεβαίωση.

Αν η πολύ υψηλή πίεση συνοδεύεται από πόνο στο στήθος, έντονη δύσπνοια, νευρολογικά συμπτώματα, σύγχυση, απώλεια συνείδησης ή άλλη εικόνα οξείας βλάβης οργάνου, η κατάσταση είναι επείγουσα και απαιτεί άμεση νοσοκομειακή αξιολόγηση.

Τελικά, στην αντιμετώπιση της υπέρτασης δεν θεραπεύουμε απλώς έναν αριθμό στο πιεσόμετρο. Αντιμετωπίζουμε τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.